Lekcja 4. Pierwiastki i związki chemiczne

Przedmiot: Chemia, Chemia Nowej Ery, klasa 7
Dział 1. Substancje i ich przemiany
Temat 6. s. 29–32
Po: lekcji 3
Kartkówka: 07.10
Dalej: metale i niemetale · kartkówka 07.10: próbna

🎓 Jak czytać z tatą. Trzy pudełka na stole: miedź, woda, powietrze. Do każdego jedna etykieta: pierwiastek, związek, mieszanina. Potem jedno pytanie: czy da się rozdzielić sitkiem, czy tylko reakcją.

RU: Три коробки. Медь — элемент. Вода — соединение. Воздух — смесь. Это вся kartkówka.

Po tej lekcji

1. Definicja pierwiastka i dwa przykłady.
2. Definicja związku i dwa przykłady.
3. Różnica: dowolne proporcje mieszaniny i stały skład związku.
4. Czym rozdzielasz mieszaninę, a czym związek.

1. Pierwiastek

Pierwiastek chemiczny
Pierwiastek chemiczny to substancja prosta. Nie można jej rozłożyć na substancje prostsze.
RU: Химический элемент. Простое вещество. На более простые вещества его не разложить.

W podręczniku: miedź i cynk to metale. Chlor i fosfor to niemetale. Na kartkówce wystarczą też żelazo, siarka, tlen, węgiel — każde z nich jest pierwiastkiem.

Miedź zostaje miedzią. Nie wyjmiesz z niej sitkiem «czegoś prostszego».

2. Związek

Związek chemiczny
Związek chemiczny to substancja złożona. Tworzą ją co najmniej dwa pierwiastki połączone trwale.
RU: Химическое соединение. Минимум два элемента, соединённые прочно. Это уже одно вещество, не смесь.

Skład związku
Skład pierwiastkowy związku jest stały i ściśle określony.
RU: Состав соединения постоянный. Не «сколько насыплешь», а всегда одно и то же.

W książce dwa przykłady na pamięć:

Wody nie zrobisz «trochę wodoru i dużo tlenu, jak chcesz». Proporcja jest ustalona. Dlatego woda to nie mieszanina.

Rozkład związku
Związek chemiczny można rozdzielić na pierwiastki tylko za pomocą reakcji chemicznej.
RU: Соединение на элементы разбирает только химическая реакция. Сито, магнит и фильтр не работают.

To łączy się z lekcją 2. Reakcja chemiczna daje nową substancję. Rozkład wody daje wodór i tlen — inne substancje niż woda.

3. Trzy pudełka

Powietrze stoi w książce przy mieszaninach jednorodnych. Woda stoi przy związkach. Nie zamieniaj ich miejscami.

4. Zdania, które nauczyciel lubi

1. Miedź jest pierwiastkiem, bo nie rozłożysz jej na prostsze substancje.
2. Woda jest związkiem, bo wodór i tlen są połączone trwale, a skład jest stały.
3. Powietrze jest mieszaniną, bo to kilka gazów i da się je rozdzielić fizycznie.
4. Sól rozpuszczona w wodzie jest mieszaniną. Sama sól kuchenna, bez wody, jest związkiem.
5. Opiłki żelaza z siarką to mieszanina: magnes wyciąga żelazo. Żelazo i siarka osobno są pierwiastkami.

Ostatnie zdanie jest pułapką całej kartkówki. Obok siebie — mieszanina. Każdy osobno — pierwiastek. Gdyby połączyły się w reakcji w nową substancję, byłby związek. Samo zmieszanie reakcją nie jest.

Powiedz to w klasie

1. Pierwiastek to substancja prosta.
2. Związek chemiczny składa się z co najmniej dwóch pierwiastków.
3. Skład związku jest stały.
4. Związek rozdzielam tylko reakcją chemiczną.
5. Mieszaninę rozdzielam sposobem fizycznym.
6. Woda jest związkiem chemicznym. Powietrze jest mieszaniną.

Pułapki

1. Woda to nie mieszanina wodoru i tlenu w szklance. To związek.
2. Powietrze to nie pierwiastek i nie związek. To mieszanina.
3. Sól w wodzie — mieszanina. Sól kuchenna jako substancja — związek sodu i chloru.
4. Żelazo zmieszane z siarką bez reakcji — mieszanina. Magnes jeszcze działa.
5. «Prosta substancja» = pierwiastek. «Złożona substancja» = związek. Mieszanina nie jest jedną substancją.

Pomyśl z tatą

1. Masz miedź, szklankę wody i słoik powietrza. Które pudełko jest pierwiastkiem?
2. Dlaczego z wody nie odsączysz wodoru na sączku?
3. Wsypałeś siarkę do żelaza i nie grzałeś. Co to jest — i jak to rozdzielisz?

W domu (20 minut)

1. Flipbook, s. 29. Trzy definicje na głos.
2. Tabela trzech pudełek — zamknij lekcję i powiedz przykłady.
3. Próbna kartkówka.