Lekcja 3. Mieszaniny i rozdzielanie

Przedmiot: Chemia, Chemia Nowej Ery, klasa 7
Dział 1. Substancje i ich przemiany
Temat 4. s. 21–25
Kartkówka: 07.10
Dalej: lekcja 4 — pierwiastki i związki

🎓 Jak czytać z tatą. Najpierw definicja mieszaniny — na głos. Potem dwie kartki: jednorodna i niejednorodna, po dwa przykłady. Na końcu tabela: właściwość → metoda. Jedna metoda na jeden przykład, nie pięć naraz.

RU: Польский — как на kartkówce. Русский — одна строка под словом.

Po tej lekcji

1. Mówisz, czym jest mieszanina.
2. Odróżniasz mieszaninę jednorodną od niejednorodnej.
3. Dobierasz sposób rozdzielenia do przykładu z książki.

1. Czym jest mieszanina

Herbata z cukrem. Piasek w wodzie. Powietrze, którym oddychasz. To nie jedna substancja.

Mieszanina
Mieszanina powstaje przez zmieszanie co najmniej dwóch substancji w dowolnych proporcjach.
RU: Смесь. Минимум два вещества, пропорции любые: ложка сахара или три.

«Dowolne proporcje» znaczy: możesz wsypać mało albo dużo. Mieszanina i tak zostanie mieszaniną. Skład nie jest z góry ustalony.

Składniki mieszaniny nie łączą się trwale. Dlatego da się je rozdzielić sposobem fizycznym: sitkiem, magnesem, odparowaniem. Nie trzeba reakcji chemicznej. O reakcji była lekcja 2. Tu nic nowego nie powstaje.

2. Dwa rodzaje

Mieszanina jednorodna
Składników nie można rozróżnić gołym okiem ani prostym przyrządem optycznym.
RU: Однородная. Глазом частей не видно. Раствор соли, воздух, сплав металлов.

Mieszanina niejednorodna
Składniki są widoczne.
RU: Неоднородная. Части видно: песок в воде, масло на воде, опилки железа с серой.

Pułapka: sól w wodzie zniknęła z oczu, ale nie zniknęła jako substancja. To nadal mieszanina, tylko jednorodna. Rozpuszczenie to nie reakcja chemiczna.

Pułapka: powietrze to mieszanina gazów, nie jedna substancja. Woda z kranu po odparowaniu zostawia ślad — też bywa mieszaniną. Czysta woda jako substancja to już związek. O tym lekcja 4.

3. Jak rozdzielić — według właściwości

Najpierw patrzysz, czym składniki się różnią. Potem wybierasz metodę. Tak jest w podsumowaniu książki.

Mieszanina niejednorodna

Sedymentacja
Sedymentacja to opadanie ciała stałego na dno.
RU: Оседание. Песок падает на дно стакана.

Dekantacja
Dekantacja to zlanie cieczy znad osadu.
RU: Сливание. Воду слили, песок остался на дне.

Najpierw sedymentacja, potem dekantacja. Samo opadnięcie jeszcze nie rozdziela do dwóch naczyń.

Sączenie
Sączenie to zatrzymanie ciała stałego na sączku. Ciecz przechodzi — to przesącz. To, co zostało na sączku, to osad.
RU: Фильтрование. В книге слово sączenie. Жидкость — фильтрат, твёрдое на фильтре — осадок.

Rozdzielacz
Rozdzielacz rozdziela dwie ciecze, które się nie mieszają i mają różną gęstość.
RU: Делительная воронка. Масло сверху, вода снизу. Открыл кран — вода вытекла.

Sito
Sito zatrzymuje większe ziarna, mniejsze przechodzą.
RU: Сито. Камни остаются, песок просыпается.

Mieszanina jednorodna

Tu oka nie użyjesz. Składników nie widać.

Odparowanie
Odparowanie usuwa ciecz. Ciało stałe zostaje.
RU: Выпаривание. Вода ушла, соль осталась в чашке. Пару не собираешь.

Destylacja
Destylacja zamienia ciecz w parę, a potem parę z powrotem w ciecz. Rozdziela substancje o różnej temperaturze wrzenia.
RU: Перегонка. Пар собирают и снова охлаждают. Так делят жидкости с разной температурой кипения.

Odparowanie: chcesz zostawić sól, woda może uciec.
Destylacja: chcesz zebrać ciecz, która pierwsza wyparowała.

4. Jedno zdanie na każdy przykład

Powiedz to w klasie

1. Mieszanina powstaje przez zmieszanie co najmniej dwóch substancji.
2. W mieszaninie jednorodnej składników nie widać.
3. W mieszaninie niejednorodnej składniki są widoczne.
4. Opiłki żelaza oddzielam od siarki magnesem.
5. Sól od wody oddzielam przez odparowanie.
6. Piasek od wody oddzielam przez sączenie.

Pułapki

1. Sól rozpuszczona w wodzie to mieszanina jednorodna, nie związek i nie reakcja.
2. Powietrze to mieszanina jednorodna, nie jeden gaz.
3. Magnes działa na żelazo, nie na siarkę.
4. Dekantacja to zlanie cieczy. Samo opadnięcie na dno to sedymentacja.
5. Odparowanie nie zbiera pary. Destylacja zbiera.

Pomyśl z tatą

1. W szklance jest mętna woda z piaskiem. Jednorodna czy niejednorodna? Co robisz najpierw?
2. Dlaczego magnesem nie oddzielisz soli od wody?
3. Herbata z cukrem. Czy powstała nowa substancja?

W domu (25 minut)

1. Flipbook, s. 21. Palcem tabela metod.
2. Sześć przykładów z tabeli wyżej — bez patrzenia.
3. Lekcja 4.

Następna lekcja: pierwiastki i związki