Lekcja 9. Higiena i choroby aparatu ruchu

Przedmiot: Biologia, klasa 7
Dział: II. Aparat ruchu
Podręcznik: Puls życia, s. 47–52 (papierowy)
Po: lekcji 8
Dalej: kartkówka z działu

🎓 Jak czytać z tatą. Cztery wady postawy. Potem dwie choroby kości: dziecko bez witaminy D i starsza osoba z kruchymi kośćmi. Na końcu trzy urazy i jedna pierwsza pomoc: nie nastawiać, unieruchomić.

RU: Нормальные изгибы были в уроке 6. Здесь — когда изгиб уже болезнь.

Po tej lekcji

1. Rozpoznajesz cztery wady postawy.
2. Odróżniasz krzywicę od osteoporozy.
3. Odróżniasz złamanie, zwichnięcie i skręcenie.
4. Wiesz, co zrobić w pierwszej minucie i czego nie robić.

Prawidłowe krzywizny kręgosłupa znasz z lekcji 6. Tu jest wersja, która jest już wadą.

1. Wady postawy

Wady postawy
Najważniejsze wady postawy to skolioza, nadmierna kifoza, nadmierna lordoza i płaskostopie.
RU: Четыре штуки. Слово nadmierna важно: обычный кифоз — норма, слишком большой — уже нарушение.

Skolioza idzie w bok. Kifoza idzie przód–tył. To nie to samo.

Płaskostopie sprawdzisz prosto: mokra stopa na kartce. Zdrowa stopa ma z wewnętrznej strony wycięcie, kartka tam zostaje sucha. Pełny odcisk bez wycięcia znaczy niski łuk. To szkolne sprawdzenie z podręcznika, nie diagnoza lekarza.

Skąd się biorą wady, gdy nie są wrodzone: krzywo siedzisz, plecak na jednym ramieniu, mało ruchu, złe buty. Profilaktyka, o którą pytają: dwa paski plecaka, proste plecy przy ławce, ruch, dobre obuwie.

2. Dwie choroby kości

Krzywica
Krzywica występuje najczęściej u dzieci. Jej przyczyną jest niedobór witaminy D i wapnia. Kości stają się miękkie i mogą się odkształcać.
RU: Рахит. Болезнь роста. Кости мягкие. Помогает солнце и еда с кальцием.

Na słońcu w skórze powstaje witamina D — to było w dziale o skórze. «Mniej się ruszać» nie leczy krzywicy.

Osteoporoza
Osteoporoza to zmniejszanie się zawartości składników mineralnych w kościach. Kości są kruche i łatwo się łamią. Częściej chorują osoby starsze.
RU: Остеопороз. Минералов меньше, кость ломается от слабого удара. Чаще у пожилых.

Ryzyko rośnie, gdy w jedzeniu mało wapnia, człowiek mało się rusza, pali, pije dużo alkoholu. Częściej chorują kobiety. Ogranicza chorobę: wapń, witamina D i ruch.

Obie lubią wapń i witaminę D. Różny jest wiek i obraz: miękka kość dziecka albo krucha kość osoby starszej.

3. Trzy urazy

Złamanie
Złamanie to przerwanie ciągłości kości.
RU: Перелом. Кость больше не целая.

Zwichnięcie
Zwichnięcie to przemieszczenie kości w stawie.
RU: Вывих. Кость вышла из сустава.

Skręcenie
Skręcenie to naciągnięcie albo naderwanie więzadeł i torebki stawowej. Kości zostają na swoim miejscu.
RU: Растяжение. Связки пострадали, кости на месте.

Krótko: kość pękła / kość wyszła ze stawu / więzadła ucierpiały, kości zostały.

4. Pierwsza pomoc — jedna na trzy urazy

Pierwsza pomoc
Przy złamaniu, zwichnięciu i skręceniu unieruchamiasz miejsce urazu i sąsiednie odcinki ciała.
RU: Зафиксируй больное место и соседние суставы. Потом взрослый и врач.

Czego nie robisz:

• nie nastawiasz zwichnięcia i nie składujesz złamania sam;
• nie masujesz i nie mówisz «pochodź, rozejdzie się», gdy noga jest krzywo albo nie da się na niej stanąć.

W klasie: Trzeba unieruchomić miejsce urazu. Nie wolno nastawiać kości samemu.

Powiedz to w klasie

1. Skolioza to boczne skrzywienie kręgosłupa.
2. Krzywica powstaje przy niedoborze witaminy D i wapnia.
3. Osteoporoza powoduje, że kości są kruche.
4. Złamanie to przerwanie kości, zwichnięcie to przemieszczenie w stawie.
5. Przy urazie unieruchamiam miejsce urazu i nie nastawiam kości sam.

Pułapki

1. Kifoza piersiowa to norma z lekcji 6. Nadmierna kifoza to wada.
2. Skolioza idzie w bok. Garbi się człowiek przy nadmiernej kifozie, nie przy skoliozie.
3. Krzywica — dzieci, kości miękkie. Osteoporoza — starsi, kości kruche.
4. Zwichnięcie — kości się przesunęły. Skręcenie — kości na miejscu, więzadła nie.
5. Pierwsza pomoc to unieruchomienie, nie nastawianie.

Pomyśl z tatą

1. Kolega nosi plecak na jednym ramieniu przez cały rok. Skolioza czy krzywica?
2. Babcia poślizgnęła się i kość pękła od zwykłego upadku. Która choroba?
3. Na WF skręciłeś stopę, kości na miejscu, kostka puchnie. Złamanie, zwichnięcie czy skręcenie? Co robisz w pierwszej minucie?

W domu (20 minut)

1. Podręcznik, s. 47–52. Cztery wady — własnymi słowami po polsku.
2. Dwa wiersze: krzywica / osteoporoza.
3. Test 9, potem kartkówka z działu.