Lekcja 6. Budowa i rola szkieletu osiowego

Przedmiot: Biologia, klasa 7
Dział: II. Aparat ruchu
Podręcznik: Puls życia, s. 35–38 (papierowy)
Po: lekcji 5
Dalej: lekcja 7 — kończyny

🎓 Jak czytać z tatą. Trzy części i jedna praca każdej: czaszka, kręgosłup, klatka. Potem wyliczanka 7–12–5–5–4. Potem żebra: 7 prawdziwych, 3 rzekome, 2 wolne.

RU: Считалку позвонков и три вида рёбер говорить вслух по-польски.

Po tej lekcji

1. Wymieniasz szkielet osiowy i wiesz, co każda część chroni.
2. Znasz pięć odcinków kręgosłupa i liczbę kręgów.
3. Odróżniasz normalną lordozę i kifozę od wady.
4. Odróżniasz żebra prawdziwe, rzekome i wolne.

1. Trzy części

Szkielet osiowy
Szkielet osiowy tworzą czaszka, kręgosłup i klatka piersiowa.
RU: Ось тела. Не руки и не ноги.

Rdzeń kręgowy leży w kanale kręgosłupa. To nie mózg i nie szpik w kości. Trzy różne słowa.

2. Czaszka

Mózgoczaszka i twarzoczaszka
Mózgoczaszka chroni mózg. Twarzoczaszka tworzy szkielet twarzy.
RU: Коробка для мозга и кости лица. Двигается в основном нижняя челюсть.

Kości mózgoczaszki łączą się szwami. Ruchoma jest głównie żuchwa — nią jesz i mówisz.

Kości ciemieniowe i skroniowe są po dwie. Żuchwa jest jedna i się rusza. Drobnych kości na rysunku w książce nie zgaduj — czytaj podpis.

3. Kręgosłup — wyliczanka

Kręgosłup
Kręgosłup człowieka składa się z 33 lub 34 kręgów. Dzieli się na pięć odcinków.
RU: 33 или 34, не «ровно 30». Пять отделов.

7 — 12 — 5 — 5 — 4 (albo 5)

«Albo» jest tylko na końcu, dlatego całych kręgów jest 33 lub 34.

Kręg to kość różnokształtna. Ma trzon i łuk. Między nimi jest otwór kręgowy. Otwory układają się w kanał, a w kanale leży rdzeń kręgowy.

4. Krzywizny są normalne

Kręgosłup nie jest prostym słupem. Krzywizny pomagają nieść ciężar i amortyzują krok.

Lordoza i kifoza
Lordoza to wygięcie kręgosłupa w stronę brzuszną. Kifoza to wygięcie w stronę grzbietową.
RU: Лордоз — прогиб к животу. Кифоз — выгиб к спине.

Cztery krzywizny prawidłowe:

To norma. Choroba jest wtedy, gdy wygięcie jest za duże albo idzie w bok. O skoliozie — lekcja 9. Zwykłej kifozy piersiowej nie nazywaj chorobą.

5. Klatka piersiowa i trzy rodzaje żeber

Klatka piersiowa
Klatkę piersiową tworzą żebra, mostek i piersiowy odcinek kręgosłupa.
RU: Рёбра, грудина и грудные позвонки. Внутри сердце и лёгкие.

Żeber jest 12 par. Tyle samo u chłopca i u dziewczynki.

Chrząstka nie jest tu błędem. Dzięki niej klatka zmienia objętość, gdy oddychasz.

Mostek od góry: rękojeść mostka, trzon mostka, wyrostek mieczykowaty.

Powiedz to w klasie

1. Szkielet osiowy to czaszka, kręgosłup i klatka piersiowa.
2. Czaszka chroni mózg, a kręgosłup chroni rdzeń kręgowy.
3. Kręgosłup ma odcinki: szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy i ogonowy.
4. Żebra prawdziwe łączą się z mostkiem bezpośrednio.
5. Żebra wolne nie łączą się z mostkiem.

Pułapki

1. Szczęka to góra. Żuchwa to dół i ona się rusza.
2. Rdzeń kręgowy — w kręgosłupie. Szpik — w kości. Mózg — w czaszce.
3. Kifoza piersiowa to norma. Nadmierna kifoza to już wada.
4. Żebra 8–10 dochodzą do mostka przez chrząstkę 7. żebra. Wolne są tylko 11 i 12.
5. Kręgi krzyżowe u dorosłego to jedna kość krzyżowa, nie pięć osobnych kości.

Pomyśl z tatą

1. Dlaczego kręgów piersiowych jest 12, skoro par żeber też jest 12?
2. Co jest gorzej chronione, gdy pęka łuk kręgu, a nie czaszka?
3. Po co między żebrem a mostkiem jest chrząstka, a nie sama kość?

W domu (25 minut)

1. Podręcznik, s. 35–38. Palcem: czaszka, pięć odcinków, trzy rodzaje żeber.
2. Wyliczanka na głos: 7, 12, 5, 5, 4 albo 5.
3. Test 6.

Następna lekcja: szkielet kończyn