Lekcja 7. Szkielet kończyn

Przedmiot: Biologia, klasa 7
Dział: II. Aparat ruchu
Podręcznik: Puls życia, s. 39–43 (papierowy)
Po: lekcji 6
Dalej: lekcja 8 — mięśnie

🎓 Jak czytać z tatą. Najpierw ręka od góry do palców, potem noga. Potem dwie obręcze. Na końcu staw: trzy części i który staw tylko zgina, a który rusza się na wszystkie strony.

RU: Кости руки и ноги — по-польски, по порядку. Русский только под определением.

Po tej lekcji

1. Nazywasz kości ręki i nogi od obręczy do palców.
2. Odróżniasz obręcz barkową od miednicznej.
3. Opisujesz staw.
4. Układasz szew, chrząstkozrost i staw od najmniej do najbardziej ruchomego.

1. Ręka — od góry w dół

Kończyna górna
Kończyna górna składa się z kości ramiennej, kości przedramienia (łokciowej i promieniowej) oraz kości nadgarstka, śródręcza i palców.
RU: Одна плечевая, две кости предплечья, потом кисть: запястье, пясть, пальцы.

Kość łokciowa leży po stronie łokcia. Kość promieniowa — po stronie kciuka. Na teście często wystarcza sama para nazw.

2. Noga — od góry w dół

Kończyna dolna
Kończyna dolna składa się z kości udowej, kości podudzia (piszczelowej i strzałkowej) oraz kości stępu, śródstopia i palców.
RU: Бедро одно. Голень — две кости. Стопа: предплюсна, плюсна, пальцы.

Rzepka to osobna kość kolana. Nie nazywaj jej kością podudzia. Podudzie to piszczelowa i strzałkowa.

W stopie na rysunku często są kość piętowa i kość skokowa.

3. Dwie obręcze

Kończyna nie wrasta w kręgosłup. Między nimi jest obręcz.

Obręcz barkowa
Obręcz barkowa łączy kończyny górne z kręgosłupem. Tworzą ją obojczyk i łopatka.
RU: Плечевой пояс: ключица и лопатка.

Obręcz miedniczna
Obręcz miedniczna łączy kończyny dolne ze szkieletem osiowym.
RU: Таз. Он шире и крепче: на нём вес всего тела.

Miednica kobiety jest szersza i niższa. Miednica mężczyzny jest węższa i wyższa. Różnica jest po to, żeby przy porodzie dziecko przeszło przez miednicę. Na teście czasem jest to porównanie: miednica kobiety jest szersza.

Z przodu kości miednicy łączy chrząstka — spojenie łonowe. To nie staw jak kolano.

4. Jak kości są połączone

Ruchomość rośnie tak: szew → chrząstka → staw zawiasowy → staw kulisty.

Szew
Szew to nieruchome połączenie kości. Szwy są w czaszce.
RU: Шов. Кости черепа взрослого почти не двигаются.

Chrząstkozrost
Chrząstkozrost łączy kości chrząstką. Ruch jest niewielki.
RU: Хрящ между костями. Чуть-чуть двигается.

Tak połączone są trzony kręgów (krążki międzykręgowe) i żebra z mostkiem. Dlatego klatka może się rozszerzać przy wdechu.

Staw
Staw to ruchome połączenie kości. Składa się z powierzchni stawowych i torebki stawowej. W jamie stawowej jest maź, która zmniejsza tarcie.
RU: Сустав. Концы покрыты хрящом, вокруг сумка, внутри жидкость, чтобы кости не скрипели.

Na kartkówce prawie zawsze wystarczą zawiasowy i kulisty oraz to, że szew się nie rusza.

Od najmniej ruchomego: szew → chrząstkozrost → staw zawiasowy → staw kulisty.

Powiedz to w klasie

1. Obręcz barkowa to obojczyk i łopatka.
2. Przedramię tworzą kość łokciowa i kość promieniowa.
3. Podudzie tworzą kość piszczelowa i kość strzałkowa.
4. Staw jest ruchomym połączeniem kości.
5. W stawie maź zmniejsza tarcie.
6. Szew jest połączeniem nieruchomym.

Pułapki

1. Łokciowa i promieniowa są w ręce. Piszczelowa i strzałkowa są w nodze.
2. Rzepka nie jest kością podudzia.
3. Szew prawie się nie rusza. Staw się rusza.
4. Łopatka leży na plecach, ale należy do obręczy barkowej, nie do szkieletu osiowego.
5. Maź zmniejsza tarcie. To nie krew i nie krem.

Pomyśl z tatą

1. Dlaczego barkiem rysujesz koło, a kolanem głównie tylko zginasz?
2. Co byłoby z wdechem, gdyby żebra łączyły się z mostkiem szwem?
3. Plecak wisi na obojczykach i łopatkach. To szkielet osiowy czy obręcz?

W domu (25 minut)

1. Podręcznik, s. 39–43. Palcem ręka i noga, nazwy po polsku.
2. Trzy połączenia: szew, chrząstkozrost, staw — po jednym przykładzie.
3. Test 7.

Następna lekcja: mięśnie