Lekcja 3. Świtezianka — o czym to jest

Przedmiot: Język polski, klasa 7
Kartkówka: 09.10 (piątek)
Dalej: lekcja 4 — ballada i morał

🎓 Jak czytać z tatą. To nie jest powieść. To jedna krótka ballada, około 2–3 stron. Na kartkówkę nie czytamy jej linijka po linijce. Uczymy się: kto napisał, co się stało, kim są dwie osoby, jaka jest kara.

RU: Как читать с папой. Это не роман. Это одна короткая баллада, около 2–3 страниц. На kartkówkę не читаем её строчка за строчкой. Учим: кто написал, что случилось, кто эти двое, какое наказание.

Po tej lekcji

1. Autor, tytuł, zbiór, rok.
2. Osiem zdań fabuły — po polsku, na głos.
3. Kim jest strzelec, a kim świtezianka.
4. Jaka jest kara za złamaną przysięgę.

1. Co to w ogóle jest

Świtezianka
«Świtezianka» to ballada Adama Mickiewicza. Jest w zbiorze «Ballady i romanse» z 1822 roku.
RU: «Свитезянка» — это баллада Адама Мицкевича. Она в сборнике «Баллады и романсы» 1822 года.

Ballady i romanse
Ten zbiór zaczyna romantyzm w Polsce.
RU: Этот сборник начинает романтизм в Польше.

Jedna ballada. Nie cały tom. Tomu nie czytamy.

Miejsce w tekście: jezioro Świteź koło Nowogródka. Dziś to Białoruś. Mickiewicz stamtąd pochodził.

RU: Место в тексте: озеро Свитязь около Новогрудка. Сегодня это Беларусь. Мицкевич оттуда родом.

2. Fabuła w ośmiu zdaniach

Tego nauczycielka chce, kiedy mówi «streść». Przeczytaj po polsku. Nieznane słowo jest w tabeli Słówka na dole. Potem sam napisz zdanie po rosyjsku. Gotowego tłumaczenia tu nie ma.

RU: Это учительница просит, когда говорит «перескажи». Прочитай по-польски. Незнакомое слово — в таблице Słówka внизу. Потом сам напиши фразу по-русски. Готового перевода здесь нет.

1. Akcja dzieje się nocą nad jeziorem Świteź, pod starym modrzewiem.

2. Młody strzelec kocha tajemniczą dziewczynę i chce, żeby z nim zamieszkała.

3. Ona nie ufa mężczyznom. On przysięga jej wierność. Świadkiem jest księżyc.

4. Ona ostrzega: kto złamie przysięgę, będzie ukarany za życia i po śmierci. Potem znika.

5. Później w nocy jezioro się burzy i wychodzi z niego piękna nimfa.

6. Nimfa kusi strzelca. On zapomina o przysiędze i wchodzi do wody.

7. To ta sama dziewczyna. Wystawiła go na próbę. On tej próby nie zdał.

8. Jezioro pochłania jego ciało. Dusza będzie jęczeć pod modrzewiem, który był świadkiem przysięgi.

Na końcu ona tańczy po jeziorze, a on jęczy pod drzewem. Narrator mówi, że nie wie, kim jest dziewczyna. Tajemnica zostaje.

3. Dwie osoby

Strzelec
Strzelec jest lekkomyślny. Składa przysięgę, a potem ją łamie, bo ulega pokusie.
RU: Стрелок легкомысленный. Он даёт клятву, а потом её нарушает, потому что поддаётся соблазну.

Świtezianka
Świtezianka jest nimfą jeziora. Ma nadprzyrodzoną moc. Wystawia strzelca na próbę wierności i wymierza karę.
RU: Свитезянка — нимфа озера. У неё сверхъестественная сила. Она подвергает стрелка испытанию верности и назначает наказание.

Ona na początku wygląda jak zwykła piękna dziewczyna. Strzelec nie wie, kim ona jest. Potem pokazuje się jako nimfa z jeziora. To ta sama postać, nie dwie różne dziewczyny.

RU: В начале она выглядит как обычная красивая девушка. Стрелок не знает, кто она. Потом показывается как нимфа из озера. Это тот же персонаж, не две разные девушки.

4. Kara — dokładnie

Nie mów «zamieniła go w drzewo» jako jedynej odpowiedzi. W balladzie jest tak:

Kara
Ciało strzelca pochłania jezioro. Dusza zostaje przy modrzewiu i cierpi. Modrzew był świadkiem przysięgi.
RU: Тело стрелка поглощает озеро. Душа остаётся у лиственницы и страдает. Лиственница была свидетелем клятвы.

Obraz na końcu, jeśli nauczycielka pokaże wersy:

Ona po srebrnym pląsa jeziorze,
on pod tym jęczy modrzewiem.

RU: Она по серебряному пляшет озеру,
он под этой стонет лиственницей.

I ostatnie pytanie narratora:

Któż jest młodzieniec? — strzelcem był w borze.
A kto dziewczyna? — ja nie wiem.

RU: Кто же юноша? — стрелком был в бору.
А кто девушка? — я не знаю.

Tych dwóch kawałków nie trzeba recytować całego wiersza. Trzeba je rozpoznać.

Powiedz to w klasie

1. «Świtezianka» to ballada Adama Mickiewicza.
2. Jest w zbiorze «Ballady i romanse» z 1822 roku.
3. Strzelec przysięga wierność i łamie przysięgę.
4. Świtezianka wystawia go na próbę.
5. Kara: ciało pochłania jezioro, dusza jęczy pod modrzewiem.

W domu (25 minut, dziś)

1. Osiem zdań fabuły — dwa razy na głos, po polsku.
2. Zamknij lekcję. Powiedz tacie: kto, przysięga, próba, kara.
3. Jutro rano są chemia i geografia. Tej ballady jutro rano nie ruszamy.

Następna lekcja, w czwartek: cechy ballady i morał

Słówka