Lekcja 3. Idee i opór
Przedmiot: Historia, Wczoraj i dziś, klasa 7
Dział I: s. 20–27 (idee + przeciw Świętemu Przymierzu)
Po: lekcji 2
Dalej: próbny sprawdzian
🎓 Jak czytać z tatą. Cztery idee — tabela, nie esej. Potem pięć wystąpień: rok, kraj, wynik. Klucze — tylko tata.
RU: Четыре ответа на один вопрос: как жить после фабрик и после конгресса. Потом кто против Священного союза поднялся.
Po co to teraz
Kongres chciał spokoju królów. Fabryka zrobiła tłum robotników. Z tego wychodzą nowe odpowiedzi: zostawić ludziom wolność, trzymać się tradycji, albo oddać fabryki pracownikom.
Druga połowa lekcji: kto przeciw temu spokojowi wystąpił do 1830 roku. Powstanie listopadowe i Wiosna Ludów — nie ten dział.
1. Cztery idee (na pamięć)
Ideologia
Zestaw poglądów: jak ma wyglądać państwo i gospodarka.
RU: Не «просто мнение». Целая схема, как устроить страну.
| Idea | Kto | Czego chce | Jedno zdanie na sprawdzian |
|---|---|---|---|
| Liberalizm | Adam Smith | wolność człowieka, konstytucja, parlament, wolna konkurencja | Państwo nie prowadzi fabryk. Rynek sam układa ceny |
| Konserwatyzm | Edmund Burke | tradycja, król, Kościół, powolna zmiana | Rewolucja jest groźna. Stare porządki trzeba chronić |
| Socjalizm | Robert Owen | lepsze życie robotników, współpraca | Fabrykant może skrócić dzień i zbudować szkołę. Owen zrobił to w New Lanark |
| Komunizm | Karol Marks (z Engelsem) | koniec prywatnych fabryk, władza robotników | Manifest komunistyczny, 1848. Historia to walka klas |
Jak ich nie zlepić:
- Smith i liberalizm lubią własność i rynek. Marks chce własność fabryk znieść.
- Owen jest socjalistą łagodnym: pokaż dobrą fabrykę, inni pójdą za przykładem. Szkoła mówi o tym «socjalizm utopijny».
- Marks jest ostrzejszy niż Owen. Nie prosi fabrykanta. Mówi o walce klas.
- Burke nie jest po stronie rewolucji. Jest najbliżej tego, czego chciał Metternich: spokój, tron, tradycja.
- Wolna konkurencja to hasło liberalizmu, nie komunizmu.
Wolna konkurencja
Przedsiębiorcy sami walczą o klienta. Państwo nie wyznacza ceny.
RU: Свободная конкуренция. Лозунг либералов.Strajk
Robotnicy przestają pracować, żeby wymusić lepszą płacę albo krótszy dzień.
RU: Забастовка.Związek zawodowy
Organizacja robotników, która broni ich wobec właściciela.
RU: Профсоюз.
Strajk i związek to już ruch robotniczy. Wyrastają z fabryki (lekcja 2), nie z kongresu.
2. Przeciwko Świętemu Przymierzu
Święte Przymierze (lekcja 1) miało gasić rewolucje. Nie zgasiło wszystkich.
Na sprawdzian: kraj, rok, co z tego zostało. Nie przebieg każdej bitwy.
| Wydarzenie | Kiedy | Wynik |
|---|---|---|
| karbonariusze | początek XIX w., Włochy | Tajne związki. Chcą konstytucji, nie chcą Austrii we Włoszech. Powstania tłumione |
| powstanie greckie | 1821–1829 | Grecy przeciw Turcji (Imperium Osmańskie). Wyjątek: mocarstwa pomogły Grekom. Niepodległość Grecji 1830 |
| dekabryści | 1825, Rosja | Oficerowie chcą konstytucji po śmierci Aleksandra I. Car Mikołaj I powstanie tłumi |
| rewolucja lipcowa | 1830, Francja | Król Karol X (Burbon) upada. Władzę bierze Ludwik Filip — «król Francuzów», porządek bardziej liberalny |
| rewolucja belgijska | 1830 | Belgia odrywa się od Holandii. Jest niepodległa. Mocarstwa to uznają |
Dwa zdania, które ratują przed plątaniną:
- Grecja to nie «rewolucja przeciw królowi europejskiemu». To walka z Turcją. Dlatego Rosja, Brytania i Francja w końcu stanęły po stronie Greków.
- 1830 we Francji i w Belgii jest w tym dziale. Powstanie listopadowe (też 1830, Królestwo Polskie) jest w dziale II. Wystarczy wiedzieć, że to ten sam rok, i nie pisać o Emilii Plater na tym sprawdzianie.
Wiosna Ludów (1848) to dział III (a na ziemiach polskich — dział II). Nie wkuwaj jej jako tematu na środę.
Jedno skrzyżowanie dat: Manifest komunistyczny Marksa jest z 1848, ale w książce stoi przy ideach (temat 3 tego działu). Na pytanie «kiedy manifest» odpowiadasz 1848. Na pytanie «co to Wiosna Ludów» — to już następny dział.
Ćwiczenia
- Przypisz osobę do idei: Smith, Burke, Owen, Marks.
- Czym liberalizm różni się od konserwatyzmu? Dwa zdania.
- Czym Owen różni się od Marksa? Jedno zdanie.
- Co to wolna konkurencja i do której idei należy?
- Co to strajk? Co to związek zawodowy?
- Dekabryści: rok, kraj, wynik.
- Co się stało w 1830 we Francji? A w Belgii?
- Dlaczego powstanie greckie jest wyjątkiem wobec Świętego Przymierza?
- W którym dziale leży powstanie listopadowe? A Wiosna Ludów?
Ключи
Только для взрослого. Дима сюда не заходит.