Lekcja 1. Kongres wiedeński
Przedmiot: Historia, Wczoraj i dziś, klasa 7
Dział I: Europa po kongresie wiedeńskim (s. 8–13)
Sprawdzian: 30.09
Dalej: lekcja 2
🎓 Jak czytać z tatą. Najpierw trzy zasady — na głos, po polsku, bez kartki. Potem tabela «kto co dostał» na ziemiach polskich. Potem zadania. Klucze — tylko tata.
RU: Это не вся история Польши. Это «кто разложил Европу после Наполеона». Ноябрьское восстание — следующий раздел.
Po co to teraz
Napoleon przegrał. Królowie zjechali się do Wiednia i ułożyli Europę od nowa — tak, żeby nie było drugiego Napoleona.
Sprawdzian pyta nie o bitwy z filmu. Pyta: kiedy, kto, trzy zasady, co z Polską, co to Święte Przymierze.
1. Kiedy i po co (na pamięć)
Kongres wiedeński
Zjazd władców i dyplomatów w Wiedniu w latach 1814–1815. Ułożył granice Europy po wojnach napoleońskich.
RU: Венский конгресс. 1814–1815. Делили Европу после Наполеона.
Napoleon w 1814 roku przegrał i pojechał na wyspę Elbę. Kongres już obradował. W marcu 1815 Napoleon uciekł z Elby. To są sto dni: krótki powrót, znowu cesarz, znowu wojna.
Sto dni
Okres od powrotu Napoleona z Elby (marzec 1815) do jego ostatecznej klęski.
RU: Сто дней. Короткое возвращение, не новая эпоха.
18 czerwca 1815 — bitwa pod Waterloo. Napoleon przegrywa z Brytyjczykami (Wellington) i Prusakami (Blücher). Potem wyspa Święta Helena. Stamtąd już nie wraca. Umiera w 1821.
Akt końcowy kongresu podpisano 9 czerwca 1815 — dziewięć dni przed Waterloo. Na sprawdzianie i tak łączysz: kongres 1814–1815, koniec Napoleona = Waterloo.
2. Kto decydował
Gospodarz: Austria. Miastem sterował Klemens von Metternich — kanclerz Austrii. Wiedeń to jego stół.
| Państwo | Kto | Po co go pamiętać |
|---|---|---|
| Austria | Metternich (cesarz Franciszek I) | gospodarz, nie chce rewolucji |
| Rosja | car Aleksander I | wielka armia, pomysł Świętego Przymierza |
| Prusy | król Fryderyk Wilhelm III | chce ziemi, głównie niemieckiej i polskiej |
| Wielka Brytania | Castlereagh, potem Wellington | nie chce, żeby ktoś panował na morzu i w Europie |
| Francja | Talleyrand | przegrała, ale weszła do rozmów i uratowała Francję przed rozbiorem |
Pięć mocarstw. Francja siedzi przy stole, choć wojnę przegrała. To zasługa Talleyranda.
3. Trzy zasady (na pamięć, tymi słowami)
Legitymizm
Władza wraca do prawowitych dynastii — tych, które rządziły przed rewolucją i Napoleonem.
RU: Легитимизм. Трон отдают «законной» старой династии, не генералу.Restauracja
Przywrócenie starego porządku: królów, granic, władzy sprzed Napoleona.
RU: Реставрация. Старый порядок возвращают на место.Równowaga europejska
Żadne państwo nie może być tak silne, żeby podporządkować sobie całą Europę.
RU: Равновесие. Чтобы не вырос новый Наполеон.
We Francji na tron wracają Burbonowie (Ludwik XVIII). Nie Napoleon i nie republika.
Reszta decyzji, które lubi sprawdzian:
| Co | Decyzja |
|---|---|
| Francja | granice mniej więcej z 1792, bez podbojów Napoleona |
| Niemcy | Związek Niemiecki (39 państw). Nie ma już Świętego Cesarstwa. Przewodniczy Austria |
| Belgia + Holandia | jedno Królestwo Zjednoczonych Niderlandów (Belgia odpadnie w 1830 — lekcja 3) |
| Szwajcaria | neutralność |
| Norwegia | przy Szwecji (odebrana Danii) |
| północne Włochy | Lombardia i Wenecja przy Austrii |
4. Ziemie polskie (to jest w tym dziale)
Podstawa programowa każe znać decyzje kongresu także o ziemiach polskich. Powstanie listopadowe jest już w dziale II. Na środę wystarczy, kto dostał który kawałek.
| Nazwa | Kto rządzi | Jedno zdanie |
|---|---|---|
| Królestwo Polskie (Kongresówka) | Rosja, unia personalna | Car Aleksander I jest królem Polski. Jest konstytucja (1815). To nie jest niepodległa Polska. Stolica: Warszawa |
| Wielkie Księstwo Poznańskie | Prusy | Wielkopolska przy Prusach |
| Galicja | Austria | Zostaje przy Austrii, jak przed kongresem |
| Rzeczypospolita Krakowska (Wolne Miasto Kraków) | protektorat trzech | Małe wolne miasto pod opieką Rosji, Prus i Austrii. Istnieje 1815–1846 |
| ziemie zabrane | Rosja wprost | Dawne wschodnie ziemie Rzeczypospolitej. Nie wchodzą do Królestwa Polskiego |
Unia personalna
Ten sam władca w dwóch państwach. Car jest carem Rosji i królem Polski.
RU: Одна голова — две короны. Государства на бумаге разные.Protektorat
Opieka silniejszych państw nad słabszym. Kraków «wolny», ale pod trzema opiekunami.
RU: Формально свободный, на деле под присмотром.
5. Święte Przymierze
Święte Przymierze
Porozumienie władców Rosji, Austrii i Prus z 1815 roku. Cel: bronić chrześcijańskich monarchii i tłumić rewolucje.
RU: Священный союз. Три монарха договорились душить революции.
Data, którą warto znać: 26 września 1815. Pomysł cara Aleksandra I.
Wielka Brytania do Świętego Przymierza nie weszła. To klasyk sprawdzianu. Brytyjczycy pilnowali równowagi, ale nie podpisywali religijnego paktu carów.
Później dołączały inne monarchie. Na środę wystarczy trójka założycieli i brak Brytanii.
Ćwiczenia
- W których latach obradował kongres wiedeński? Gdzie?
- Co to są sto dni? Jaka bitwa je kończy i jaka jest data?
- Połącz osobę z państwem: Metternich, Aleksander I, Talleyrand, Wellington.
- Wyjaśnij jednym zdaniem: legitymizm, restauracja, równowaga europejska.
- Kto dostał: Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Poznańskie, Galicję, Kraków?
- Czy ziemie zabrane weszły do Królestwa Polskiego?
- Kto założył Święte Przymierze? Kto nie wszedł?
- Jak nazywa się związek państw niemieckich po kongresie i kto w nim przewodzi?
Ключи
Только для взрослого. Дима сюда не заходит.