Lekcja 1. Szerokość i długość

Przedmiot: Geografia, Planeta Nowa, klasa 7
Kartkówka: 07.10 — Współrzędne geograficzne
Dalej: lekcja 2

🎓 Jak czytać z tatą. Najpierw dwie definicje — na głos, po polsku. Potem Warszawa: 52°N, 21°E. Potem zadania. Klucze na dole — tylko tata.

RU: Как читать с папой. Сначала два определения — вслух, по-польски. Потом Варшава: 52°N, 21°E. Потом задания. Ключи внизу — только папа.

Po co to teraz

W środę nauczyciel nie pyta jeszcze o góry Polski. Pyta: gdzie leży punkt na kuli ziemskiej, bez nazwy miasta.

Masz telefon. Mapa w telefonie zna dwa numery: jak daleko od równika i jak daleko od linii Londynu. Szkoła nazywa je współrzędnymi geograficznymi.

RU: В среду учитель ещё не спрашивает про горы Польши. Он спрашивает: где лежит точка на земном шаре, без названия города.

RU: У тебя телефон. Карта в телефоне знает два числа: как далеко от экватора и как далеко от линии Лондона. В школе их называют географическими координатами.

1. Dwie linie (na pamięć)

Równoleżnik
Linia na mapie równoległa do równika. Idzie wszerz, z lewej na prawo.
RU: Линия на карте, параллельная экватору. Идёт в ширину, слева направо.

Południk
Linia od bieguna do bieguna. Na mapie idzie z góry na dół.
RU: Линия от полюса до полюса. На карте идёт сверху вниз.

Jak nie pomylić polskich słów:

Szerokość geograficzna
Odległość kątowa od równika na północ (N) albo na południe (S).
RU: Угловое расстояние от экватора на север (N) или на юг (S).

Długość geograficzna
Odległość kątowa od południka zerowego na wschód (E) albo na zachód (W).
RU: Угловое расстояние от нулевого меридиана на восток (E) или на запад (W).

Na kartkówce piszesz litery N, S, E, W. Nie piszesz rosyjskich С, Ю, З, В i nie piszesz «pn.» zamiast N, jeśli nauczycielka na tablicy daje N/S/E/W. W Planecie Nowej są właśnie te cztery litery.

RU: На kartkówce пишешь буквы N, S, E, W. Не пишешь русские С, Ю, З, В и не пишешь «pn.» вместо N, если учительница на доске даёт N/S/E/W. В Planecie Nowej как раз эти четыре буквы.

2. Dwa zera

Równik — równoleżnik 0°. Dzieli Ziemię na półkulę północną i południową.
RU: Экватор — параллель 0°. Делит Землю на северное и южное полушарие.

Południk zerowy (Greenwich) — południk 0°. Przechodzi przez Londyn (obserwatorium w Greenwich). Dzieli Ziemię na półkulę wschodnią i zachodnią.
RU: Нулевой меридиан (Greenwich) — меридиан 0°. Проходит через Лондон (обсерватория в Гринвиче). Делит Землю на восточное и западное полушарие.

Równik to szerokość. Greenwich to długość. To najczęstszy błąd na kartkówce.

RU: Экватор — это широта. Гринвич — это долгота. Это самая частая ошибка на kartkówce.

3. Jaki zakres (na pamięć)

95°N — tak nie ma. Szerokość kończy się na 90°.
200°E — tak nie ma. Długość kończy się na 180°.

RU: 95°N — так не бывает. Широта кончается на 90°. 200°E — так не бывает. Долгота кончается на 180°.

4. Jak zapisać (kolejność)

Zawsze najpierw szerokość, potem długość.

RU: Всегда сначала широта, потом долгота.

Warszawa: 52°N, 21°E
Czytasz: pięćdziesiąt dwa stopnie szerokości geograficznej północnej, dwadzieścia jeden stopni długości geograficznej wschodniej.

RU: Читаешь: пятьдесят два градуса северной географической широты, двадцать один градус восточной географической долготы.

Krótko na kartce: 52°N, 21°E.

RU: Коротко на листке: 52°N, 21°E.

Mińsk: 54°N, 28°E. Też północ i wschód. Trochę bardziej na północ niż Warszawa (54 > 52) i bardziej na wschód (28 > 21).

RU: Минск: 54°N, 28°E. Тоже север и восток. Немного севернее, чем Варшава (54 > 52), и восточнее (28 > 21).

Zły zapis: 21°E, 52°N — liczby te same, kolejność odwrotna. Na kartkówce to błąd.

RU: Неправильная запись: 21°E, 52°N — числа те же, порядок обратный. На kartkówce это ошибка.

Minuta, jeśli padnie:

1° = 60′ (sześćdziesiąt minut)
1′ = 60″ (sześćdziesiąt sekund)

RU: Минута, если попадётся. 1° = 60′ (шестьдесят минут). 1′ = 60″ (шестьдесят секунд).

Warszawa dokładniej: około 52°14′N, 21°00′E. Na tej kartkówce zwykle wystarczą całe stopnie.

RU: Варшава точнее: около 52°14′N, 21°00′E. На этой kartkówce обычно хватает целых градусов.

5. Półkule

Punkt ma dwie półkule: jedną z szerokości i jedną z długości.

RU: У точки два полушария: одно по широте и одно по долготе.

• Warszawa 52°N, 21°E — północna i wschodnia.
  RU: северное и восточное.
• Nowy Jork 41°N, 74°W — północna i zachodnia.
  RU: северное и западное.
• Sydney 34°S, 151°E — południowa i wschodnia.
  RU: южное и восточное.

Równik (0° szerokości) nie jest «w środku północy». Leży na granicy półkuli północnej i południowej.
Południk 0° leży na granicy wschodu i zachodu.

RU: Экватор (0° широты) — это не «середина севера». Он лежит на границе северного и южного полушария. Меридиан 0° лежит на границе востока и запада.

Polska cała jest na półkuli północnej i wschodniej. Białoruś też.

RU: Вся Польша лежит в северном и восточном полушарии. Беларусь тоже.

6. Pięć równoleżników, które warto znać

Na kartkówce ze współrzędnych czasem pytają o nazwę, nie o mapę Polski.

W starszej książce bywa 23°27′ i 66°33′. To ta sama linia, inne zaokrąglenie. Na kartkówce liczy się nazwa i litera N/S.

RU: В более старой книге бывает 23°27′ и 66°33′. Это та же линия, другое округление. На kartkówce важны название и буква N/S.

Ćwiczenia

1. Dokończ: Równoleżnik idzie __ mapy. Południk idzie od _ do ___.
2. Co jest zerem szerokości? Co jest zerem długości?
3. Jaki jest największy stopień szerokości? A długości?
4. Zapisz współrzędne Warszawy w dobrej kolejności.
5. Mińsk to 54°N, 28°E. Które miasto leży bardziej na północ: Warszawa czy Mińsk? Które bardziej na wschód?
6. Nowy Jork: 41°N, 74°W. Nazwij dwie półkule.
7. Który zapis jest zły i dlaczego: 95°S albo 20°W?
8. Zwrotnik Raka — jaka szerokość i jaka litera?